İNGİLTERE ZENGİNLERİ KAYBEDİYOR MU?

Bir dönem dünyanın en güvenli limanı olarak görülen İngiltere, bugün farklı bir tartışmanın merkezinde bulunuyor. Londra hâlâ küresel finansın en önemli merkezlerinden biri. Ancak son bir yıldır yatırım çevrelerinde sıkça sorulan bir soru var: İngiltere, zenginleri ve yatırımcıları kendinden uzaklaştırıyor mu?

Bu sorunun ortaya çıkmasının temel nedeni, 2025 yılında yürürlüğe giren ve “non-dom” olarak bilinen vergi sisteminin kaldırılmasıdır. Yaklaşık iki yüz yıldır uygulanan bu sistem, İngiltere’de yaşayan ancak kalıcı ikametgahı başka ülkelerde bulunan kişilere önemli vergi avantajları sağlıyordu. Yeni düzenleme ile birlikte bu ayrıcalık büyük ölçüde sona erdi. Aslında reformun amacı oldukça anlaşılabilir. Artan kamu harcamaları, yükselen bütçe açıkları ve toplumda büyüyen gelir eşitsizliği karşısında hükümet daha adil bir vergi sistemi oluşturmak istedi. Ancak ekonomi tarihinde sıkça görüldüğü gibi, iyi niyetli politikaların sonuçları her zaman beklendiği gibi olmuyor.

Bugün İngiltere’nin karşı karşıya olduğu soru tam da budur: Daha fazla vergi geliri elde etmek için yapılan düzenlemeler, uzun vadede ülkenin yatırım çekme kapasitesine zarar veriyor olabilir mi? Londra’yı dünyanın finans başkentlerinden biri yapan unsurlar arasında hukuk sistemi, güçlü sermaye piyasaları ve uluslararası bağlantılar kadar vergi politikaları da yer alıyordu.
Özellikle “non-dom” statüsü sayesinde dünyanın dört bir yanından girişimciler, yatırımcılar, fon yöneticileri ve aile ofisleri İngiltere’yi tercih etti. Bu kişiler İngiltere’de yaşarken yurt dışındaki gelirlerini belirli koşullar altında İngiliz vergi sisteminin dışında tutabiliyordu.

Bazıları bu sistemi bir ayrıcalık olarak değerlendirirken bazıları ise farklı bir noktaya dikkat çekiyordu. Onlara göre bu kişiler yalnızca vergi avantajı nedeniyle değil, beraberlerinde getirdikleri sermaye, yatırım ve istihdam nedeniyle de İngiltere ekonomisine önemli katkı sağlıyordu. Gerçekten de Londra’nın son otuz yıldaki yükselişinde uluslararası sermayenin rolü göz ardı edilemez. Finans sektörü, teknoloji girişimleri, gayrimenkul piyasası ve hatta kültür-sanat dünyası büyük ölçüde bu küresel sermaye akışından beslendi. Ancak siyaset bazen ekonomik mantıktan farklı çalışır.

2008 küresel finans krizinden sonra değişen siyasi iklimle Batı dünyasında gelir eşitsizliği tartışmaları daha görünür hale geldi. Pandemi sonrası dönemde ise kamu maliyesindeki bozulma ve artan bütçe açıkları hükümetleri yeni gelir kaynakları aramaya yöneltti. İngiltere’de de benzer bir süreç yaşandı.
Toplumun önemli bir kesimi, yüksek gelir gruplarının daha fazla vergi ödemesi gerektiğini savunuyordu. Özellikle milyonlarca sterlinlik servet sahibi kişilerin farklı vergi kurallarına tabi olması siyasi açıdan savunulması zor bir konu haline gelmişti.

Bu ortamda hükümet, uzun yıllardır tartışılan non-dom sistemini kaldırma kararı aldı. 2025 yılından itibaren vergi sistemi “ikamet esaslı” hale getirildi. Buna göre İngiltere’de yaşayan birçok yabancı yatırımcı artık dünya genelindeki gelirleri üzerinden de İngiltere’de vergi ödemek durumunda kalacak. Ayrıca belirli şartlarda küresel varlıklar miras vergisi kapsamına alınmaya başlandı.
Kağıt üzerinde bakıldığında bu reform devlet gelirlerini artırabilecek mantıklı bir adım gibi görünüyordu. Fakat ekonomi yalnızca matematik değildir.

Paranın pasaportu yoktur. Günümüz dünyasında sermaye son derece hareketli.
Bir yatırımcının Londra, Dubai, Cenevre, Milano veya Singapur arasında tercih yapması artık geçmişe göre çok daha kolay. Dijitalleşme sayesinde şirket yönetmek, yatırım yapmak veya fon kurmak için fiziksel olarak belirli bir ülkede bulunmak gerekmiyor. Bu nedenle vergi politikalarında yapılan değişiklikler yalnızca bütçe gelirlerini değil, yatırım kararlarını da etkiliyor.

Son aylarda İngiltere’den ayrılan yüksek gelir grubuna yönelik çok sayıda haber yayımlandı. Özellikle Dubai, İsviçre ve İtalya’nın bu süreçten fayda sağladığı ifade ediliyor. Bazı araştırmalar İngiltere’nin 2025 yılında dünyanın en yüksek milyoner çıkışlarından biriyle karşılaşabileceğini öne sürüyor. Buna karşılık İngiliz vergi otoritelerine dayanan bazı çalışmalar ise kitlesel bir göç yaşandığı yönündeki iddiaların abartıldığını savunuyor. Resmi veriler, ayrılan kişi sayısının hükümet tahminleriyle büyük ölçüde uyumlu olabileceğini gösteriyor.

Bu çelişki aslında tartışmanın özünü oluşturuyor. Sorun yalnızca kaç kişinin gittiği değil, gidenlerin kim olduğu. Bir kişi bazen bin kişi edebilir. Ekonomik etkileri değerlendirirken sadece kişi sayısına bakmak yanıltıcı olabilir. Çünkü ülkeyi terk eden bir girişimci, beraberinde yüzlerce çalışanı, milyonlarca sterlinlik yatırımı veya gelecekte kurulabilecek yeni şirketleri de götürebilir.

Bir teknoloji yatırımcısının Londra yerine Dubai’yi tercih etmesi yalnızca bireysel bir taşınma kararı değildir. Bu karar, gelecekte kurulacak girişimlerin, risk sermayesi fonlarının ve yeni istihdam alanlarının da yönünü değiştirebilir.
İngiltere’nin asıl kaygısı da burada ortaya çıkıyor. Londra onlarca yıldır sadece finans merkezi değil aynı zamanda küresel yeteneklerin buluşma noktasıydı. Eğer yüksek gelir grupları ve uluslararası yatırımcılar alternatif merkezlere yönelmeye başlarsa, bunun etkisi yıllar sonra daha net hissedilebilir.
Nitekim son dönemde Dubai’nin yükselişi dikkat çekiyor. Düşük vergi oranları, hızlı bürokratik süreçler ve yatırımcı dostu yaklaşım birçok varlıklı aileyi Körfez bölgesine çekiyor. Benzer şekilde İsviçre ve İtalya da özel vergi rejimleriyle küresel sermaye için rekabet ediyor. İngiltere’nin artık yalnızca Avrupa ülkeleriyle değil, tüm dünyayla yarıştığı unutulmamalıdır.

Vergi adaleti ile rekabet gücü arasında ince çizgi var. Burada önemli bir denge sorunu bulunuyor. Bir devletin vergi toplaması ve kamu hizmetlerini finanse etmesi doğal bir gerekliliktir. Ancak küresel sermayenin aşırı hareketli hale geldiği bir dünyada vergi politikalarının rekabet gücü üzerindeki etkisi de göz ardı edilemez. Aşırı düşük vergiler gelir adaletini bozabilir. Aşırı yüksek vergiler ise yatırımcıları uzaklaştırabilir. Başarılı ülkeler genellikle bu iki uç arasında denge kurabilen ülkelerdir.

İngiltere’nin bugün yaşadığı tartışma aslında yalnızca İngiltere’ye özgü değildir. Fransa’dan Almanya’ya, Kanada’dan Avustralya’ya kadar birçok gelişmiş ekonomi benzer sorunlarla karşı karşıyadır. Kamu gelirlerini artırmak isteyen hükümetler ile daha rekabetçi vergi sistemi isteyen yatırımcılar arasında sürekli bir çekişme yaşanmaktadır.

Brexit Sonrası Yeni Bir Sınav
Bu gelişmeler Brexit sonrasında ayrı bir önem kazanıyor. İngiltere Avrupa Birliği’nden ayrılırken daha esnek, daha rekabetçi ve daha küresel bir ekonomi olmayı hedeflediğini açıklamıştı. Ancak son yıllarda yatırım ortamına ilişkin tartışmalar, bu hedeflerin ne ölçüde gerçekleştiği konusunda soru işaretleri yaratıyor. Londra hâlâ çok güçlü bir finans merkezi olsa da artık rakipsiz değil.
Dubai, Singapur ve hatta bazı Avrupa şehirleri uluslararası sermaye için daha agresif politikalar uyguluyor. Dolayısıyla İngiltere’nin önümüzdeki dönemde yalnızca vergi gelirlerini değil, ülkenin uzun vadeli rekabet gücünü de dikkate alan bir strateji geliştirmesi gerekecek.

Sonuç olarak Non-dom sisteminin kaldırılması vergi adaleti açısından önemli bir siyasi mesaj taşıyor. Ancak ekonomide her kararın bir maliyeti vardır. Bugün İngiltere’de yaşanan tartışma, modern ekonomilerin karşı karşıya olduğu temel ikilemi ortaya koyuyor: Daha fazla vergi mi, daha fazla yatırım mı? Gerçekte doğru cevap bu iki seçenekten birini tercih etmek değildir. Asıl başarı, yatırımcıları kaçırmadan vergi gelirlerini artırabilecek bir denge kurabilmektir.
Önümüzdeki birkaç yıl içinde İngiltere’nin elde edeceği veriler bu reformun başarılı mı yoksa maliyetli mi olduğunu gösterecek. Ancak şimdiden görülen bir gerçek var: Küresel sermaye artık eskisinden çok daha hareketli. Ve yatırımcıların valizleri, hükümetlerin düşündüğünden çok daha hızlı toplanabiliyor.